كميّت‌ها و كيفيّت‌هاى گوناگون در شرايط مختلف ، وسايلى براى شكار بينوايان بىاطلاع بوده است اين نابخردان نمىدانند كه : [ وَ لَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ أَهْواءَهُمْ لَفَسَدَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِيهِنَّ ] « 1 » . اگر حق از هواها و تمايلات آنان پيروى مىكرد ، آسمان‌ها و زمين و هر چه كه در آن‌ها وجود دارد فاسد مىگشت و از هم مىپاشيد . يُؤمِنُ النّاسَ مِنَ الْعَظائِمِ ، وَيُهَوِّن كَبيرَ الْجَرائِمِ « 2 » . مردم را از حوادث يا خطاهاى بزرگ ايمن نموده و گناهان بزرگ را بر آنان ناچيز جلوه مىدهند . اينان همواره مردم را از بُعْد اميال آنان به خود جلب مىنمايند ، ميل و رغبت مردم بر اين است كه در اين دنيا زندگى خوشايند و مقرون به لذت داشته باشند و هرگز در حوادث بزرگ از پاى در نيايند و گناهانى را كه مرتكب مىشوند ، بهر طريقى كه ممكن است تفسير و توجيهش كنند و اهميّت آن‌ها را ناديده بگيرند و در آن هنگام كه توانستند از عهدهء تفسير و توجيه آن‌ها برآيند به ياد رحمت و عنايت ربانى بيفتند ، البته روحيهء خوش بينى و مخصوصاً اميد به الطاف و عنايات الهى بسيار مطلوب است و آيات و روايات وارده دربارهء هر دو موضوع فراوان است و نيازى به ذكر و تفصيل آن‌ها در اين مبحث نيست ، ولى آنچه كه مهم است اين است كه رحمت و لطف خداوندى براى بازسازى خرابىهايى است كه آدمى در شخصيت خود به وجود آورده است . اگر گناهانى كبيره را مرتكب شود و يا گناهانى را اگر چه كوچك باشند ، با بىاعتنايى به خدايى كه معصيت او را انجام مىدهد ، مرتكب شود ، مصالحى در

--> ( 1 ) - مؤمنون ( 23 ) : 71 . ( 2 ) - نهج البلاغة : خطبهء 86 .